การนิเทศการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย

อัญชลี  ธรรมะวิธีกุล
ศึกษานิเทศก์เชี่ยวชาญ
29 กรกฎาคม 2552

m5

 

 

แนวคิดเกี่ยวกับการนิเทศการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย กศน.

           การนิเทศ กศน. หมายถึง กระบวนการทำงานร่วมกับผู้บริหาร ครู บุคลากรทางการศึกษา   ผู้ปฏิบัติงานที่เกี่ยวข้องและเครือข่าย เพื่อให้สามารถจัด กศน. ได้บรรลุจุดมุ่งหมายของการจัดการศึกษา ได้อย่างมีคุณภาพ

1. แนวคิดเกี่ยวกับการนิเทศงาน กศน. ตั้งอยู่บนพื้นฐานแนวคิดต่อไปนี้

1) การนิเทศจะต้องอยู่บนพื้นฐาน ปรัชญา และหลักการของการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย สอดคล้องกับนโยบายและจุดเน้นการจัด กศน. ของสำนักงาน กศน. และสถานศึกษา

2) การนิเทศ กศน. ควรเป็นกระบวนการทำงานที่เป็นระบบ เช่น แผนงานโครงการกิจกรรมและเทคนิคต่าง ๆ ในการนิเทศ ควรตั้งอยู่บนเจตคติและวิธีการทางวิทยาศาสตร์ ผลของการนิเทศจะต้องถูกต้องสมบูรณ์เชื่อถือได้ สามารถสท้อนคุณภาพการจัด กศน. ของสถานศึกษาได้ตรงตามสภาพจริง

3) การนิเทศ กศน. เป็นกระบวนการทำงานร่วมกับผู้บริหาร ครู บุคลากรทางการศึกษา ผู้ปฏิบัติงานที่เกี่ยวข้องและเครือข่าย ที่มุ่งส่งเสริมคุณภาพชีวิต เพื่อให้เขาได้พัฒนาศักยภาพของตนได้อย่างเต็มที่ เคารพศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ อดทนต่อความแตกต่าง ความหลากหลายให้ความเท่าเทียมกัน เสมอภาค ความเป็นอิสระ สร้างบรรยากาศที่เป็นประชาธิปไตย การมีส่วนร่วมและการทำงานเป็นทีม

4) การนิเทศ กศน. ควรเป็นวิชาชีพ การนิเทศจะต้องมีการประเมินผลการนิเทศอย่างเป็นระบบ ทั้งด้านปัจจัยการนิเทศ กระบวนการนิเทศ และผลที่เกิดจากการนิเทศ และนำผลการประเมินมาใช้ประโยชน์การปรับปรุงการดำเนินการนิเทศ เพื่อพัฒนาการนิเทศการศึกษาให้มีคุณภาพ

2. ความสำคัญของการนิเทศการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย 

             การนิเทศเป็นงานสำคัญและจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องดำเนินควบคู่ไปกับการบริหาร เพราะการนิเทศเป็นส่วนหนึ่งของการบริหาร องค์ประกอบของการบริหารย่อมขึ้นอยู่กับคน เงิน วัสดุ และการจัดการ การที่จะบริหารคนให้มีประสิทธิภาพในการทำงาน ผู้บริหารจะต้องมีเทคนิคที่เหมาะสม เทคนิคในการบริหารอย่างหนึ่ง คือ การนิเทศเพื่อส่งเสริมให้บุคลากรปฏิบัติงานอย่างมีคุณภาพ สามารถใช้เงิน วัสดุได้อย่างคุ้มค่า มีหลักการจัดที่ดี ดังนั้น การที่จะควบคุมการปฏิบัติงานให้บรรลุวัตถุประสงค์ของหน่วยงานที่กำหนดไว้ ผู้บริหารต้องใช้เทคนิคการบริหารงานและการนิเทศควบคู่กัน การนิเทศการศึกษาเป็นความพยายามในการแนะนำ กระตุ้น ให้กำลังใจ ช่วยเหลือของผู้เชี่ยวชาญด้านการศึกษา เพื่อให้บุคลากรทางการศึกษาสามารถจัดกิจกรรมการเรียนการสอนให้มีคุณภาพ หรือปรับปรุงกระบวนการจัดการศึกษาให้มีประสิทธิภาพสูงสุด โดยมีการสูญเปล่าทางการศึกษาน้อยที่สุด โดยเฉพาะอย่างยิ่งการจัดการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยที่มีการจัดกิจกรรมการศึกษาที่หลากหลายให้บริการแก่กลุ่มเป้าหมายประเภทต่าง ๆ ทำให้มีอุปสรรคในการปฏิบัติงาน เพราะมีบุคลากรที่ปฏิบัติงานทั้งที่อยู่ในสังกัด สำนักงาน กศน. และไม่ได้สังกัด สำนักงาน กศน. ทำให้เห็นความจำเป็นของการนิเทศการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย เพื่อให้บุคลากรการศึกษา สถานศึกษาทุกประเภทเข้าใจนโยบาย ปรัชญาการจัด กศน. ตลอดจนวิธีการจัดกิจกรรม กศน. ที่สามารถสนองความต้องการของกลุ่มเป้าหมาย ผู้เรียนในทิศทางที่ถูกต้อง และเหมาะสมกับสภาพพื้นที่การจัดกิจกรรม กศน.

 

3. จุดมุ่งหมายของการนิเทศการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย 

1)  เพื่อส่งเสริมให้สถานศึกษาบริหาร  หลักสูตร  จัดกระบวนการเรียนรู้  การวัดและประเมินผลการศึกษา พัฒนาสื่อนวัตกรรมและเทคโนโลยีและการนิเทศภายในอย่างมีคุณภาพ

2)  ส่งเสริมให้สถานศึกษามีระบบประกันคุณภาพภายในสถานศึกษาตามมาตรฐาน กศน.

3)  เพื่อให้คำปรึกษา เสนอแนะและเป็นที่พึ่งในการพัฒนาวิชาการของสถานศึกษาและสำนักงาน กศน. จังหวัด

4)  เพื่อประสาน สนับสนุนและเผยแพร่งานทางด้านวิชาการแก่สถานศึกษาและสำนักงาน กศน. จังหวัด

4. แนวทางการนิเทศการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย 

             ตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2542 ที่เน้นการกระจายอำนาจในการจัดการศึกษานั้น ผู้บริหารทุกระดับจะต้องมีภารกิจสำคัญในการนิเทศ นิเทศทั้งคน ทั้งงาน และกระบวนการทำงาน จะต้องนิเทศติดตามวิเคราะห์งานของตนเองได้อย่างมีประสิทธิภาพ แก้ปัญหาได้ตรงจุด เข้าใจสาเหตุของปัญหา สามารถแสวงหาแนวทางแก้ปัญหาร่วมกัน ติดตามผลการแก้ปัญหาและรายงานผลความก้าวหน้าของการดำเนินงาน กระบวนการนิเทศ จึงต้องดำเนินการอย่างเป็นระบบ กล่าวคือ ศึกษานิเทศก์จะต้องทำงานร่วมกับผู้นิเทศภายในของสถานศึกษา เครือข่าย หรือกล่าวอีกนัยหนึ่ง ศึกษานิเทศก์จะพยายามส่งเสริมสนับสนุนให้สถานศึกษา สามารถนิเทศงานที่ตนรับผิดชอบได้ด้วยตนเอง หรือสามารถจัดระบบนิเทศ จัดการนิเทศ กำกับ ดูแลงาน กศน.ให้ได้คุณภาพ นอกจากนี้ ศึกษานิเทศก์จะต้องทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษา ทำงานวิจัยเฉพาะเรื่องร่วมกับฝ่ายปฏิบัติ ศึกษาวิเคราะห์เรื่องต่าง ๆ เพื่อช่วยพัฒนางาน กศน. ในการนิเทศงานการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย มีแนวทางดำเนินการดังนี้

             1) นิเทศทั่วไป เป็นการนิเทศโดยตรงของศึกษานิเทศก์ ร่วมกับผู้นิเทศภายใน ดำเนินการนิเทศเพื่อให้มองเห็นภาพรวมของการดำเนินกิจกรรม กศน. ในสถานศึกษานั้น ๆ ว่าเป็นไปตามเป้าหมายหรือไม่ โดยจะนิเทศทั้งด้านปริมาณและคุณภาพว่าเป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐานที่ สำนักงาน กศน. กำหนดหรือไม่ ซึ่งจะชี้ให้เห็นสภาพปัญหา แนวทางแก้ไขและพัฒนาคุณภาพการจัด กศน. แต่ละประเภท
            2) นิเทศเชิงวิจัย เป็นการนิเทศโดยกำหนดจุดประสงค์ตามสภาพปัญหา ความต้องการ ความจำเป็นของแต่ละสถานศึกษา แต่ละกิจกรรม กศน. ทั้งนี้ เพื่อพัฒนาคุณภาพการดำเนินงาน บุคลากร ให้มีความรู้ ทักษะ และเจตคติที่ดีของงานนั้น อันจะอำนวยประโยชน์แก่กลุ่มเป้าหมาย
            3) นิเทศเฉพาะกิจ เป็นการนิเทศโครงการนิเทศ โครงการนำร่อง ซึ่งได้รับมอบหมายให้นิเทศเป็นเรื่อง ๆ ไปตามความเหมาะสม

 

 5. ปฏิบัติการนิเทศการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย 

              ศึกษานิเทศก์มีบทบาทหน้าที่ และมีแนวปฏิบัติในการนิเทศ กศน. ดังต่อไปนี้

บทบาท/หน้าที่  แนวปฏิบัติ 
1. วางแผนการนิเทศ
    1.1 ข้อมูลจากเอกสารและงานวิจัย
    1.2 บุคลากรผู้รับผิดชอบ
    1.3  งบประมาณ
    1.4  นโยบายและจุดเน้น
    1.5 เกณฑ์มาตรฐาน/ตัวชี้วัด คุณภาพ กศน.
  1. ศึกษาสภาพปัญหาการนิเทศและการดำเนินงานที่ผ่านมา รวมทั้งแนวทางการดำเนินงาน
  2. วิเคราะห์นโยบาย จุดเน้นของ สำนักงาน กศน./จังหวัด มาสู่การปฏิบัติงานอย่างเหมาะสม
  3. กำหนดวิสัยทัศน์การนิเทศ
  4. กำหนดจุดเน้นและยุทธศาสตร์การทำงาน
  5. วางแผนปฏิบัติการนิเทศ
  6. กำหนดเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพกิจกรรม กศน. ของแต่ละสถานศึกษา
  7. แต่งตั้งคณะผู้นิเทศภายใน
  8. กำหนดปฏิทินการนิเทศ

 

2. พัฒนาบุคลากรผู้นิเทศ
      2.1 วิธีการพัฒนาบุคลากร
      2.2 หลักสูตรสื่อการพัฒนาบุคลากร
       2.3 งบประมาณ
       2.4 บุคลากรผู้รับผิดชอบ
       2.5  สื่อ 
  1. สำรวจสภาพปัญหาและความต้องการในการพัฒนาบุคลากรนิเทศ
  2. วางแผนการพัฒนาบุคลากร
  3. กำหนดวิธีการ/รูปแบบการพัฒนาบุคลากร
  4. พัฒนาบุคลากรนิเทศด้วยรูปแบบต่าง ๆ ตามความเหมาะสม
3. ปฏิบัติการนิเทศ
       3.1 แผนนิเทศ
       3.2 สื่อ/เครื่องมือนิเทศ
       3.3 งบประมาณ
       3.4 พาหนะ
       3.5 ระยะเวลา
       3.6 สถานที่ปฏิทินปฏิบัติการนิเทศ
        3.7 วิธี/รูปแบบการนิเทศ
  1. เตรียมการประสานแผนนิเทศ
  2. กำหนดวิธีการ/รูปแบบการนิเทศ
  3. ปฏิบัติการนิเทศตามแผน/ปฏิทินปฏิบัติการนิเทศ
  4. รายงานและสรุปผลการนิเทศ

 

 

 4. สร้างขวัญกำลังใจ 
  1. ประกาศเกียรติคุณ
  2. เผยแพร่ผลงานดีเด่น
  3. สนับสนุนการศึกษาดูงานและความก้าวหน้าในการปฏิบัติงานของผู้ปฏิบัติ
  4. เยี่ยมเยียนให้กำลังใจ
 5. ประเมินผลและการรายงาน
  1. สรุปและประเมินผลการนิเทศ
  2. รายงานผลการนิเทศ
  3. วิเคราะห์และสั่งการ
  4. ติดตามผลการสั่งการ
  5. ประเมินผลการดำเนินการนิเทศ และรายงานเผยแพร่
 6. ประกันคุณภาพการศึกษา
  1. วิเคราะห์นโยบายและทิศทางกาประกันคุณภาพ
  2. แต่งตั้งคณะทำงาน
  3. จัดทำคู่มือการประกันคุณภาพ
  4. พัฒนาบุคลากรเพื่อการประกันคุณภาพ
  5. ดำเนินการประกันคุณภาพ
  6. ติดตามและประเมินผล

6.  ขั้นตอนการปฏิบัติการนิเทศการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย

1. วิเคราะห์สภาพการนิเทศ และการดำเนินงานที่ผ่านมา เพื่อหาแนวทางการดำเนินงานนิเทศ
2. วิเคราะห์นโยบายจุดเน้นของ สำนักงาน กศน./จังหวัด มาสู่การปฏิบัติ
3. กำหนดวิสัยทัศน์การนิเทศ
4. กำหนดจุดเน้นและยุทธศาสตร์การดำเนินงาน
5. กำหนดเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพกิจกรรม กศน.
6. วางแผนปฏิบัติการนิเทศ
7. แต่งตั้งคณะผู้นิเทศภายใน
8. พัฒนาบุคลากรนิเทศ
9. กำหนดปฏิทินปฏิบัติการนิเทศ
10. ประสานแผนการนิเทศ
11. ปฏิบัติการนิเทศ
12. สรุปและประเมินผลการนิเทศ
13. รายงานผลการนิเทศ
14. วิเคราะห์และสั่งการ
15. ติดตามผลการสั่งการ
16. ประเมินผลการดำเนินงานนิเทศและรายงานเผยแพร่      

 

  

อ้างอิงบทความนี้
อัญชลี  ธรรมะวิธีกุล: การนิเทศการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย
http://panchalee.wordpress.com/2009/07/29/nfe-supervision/

————————————-
 

About these ads

4 thoughts on “การนิเทศการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย

  1. ขอบคุณอาจารย์ขิงที่เป็นวิทยากรให้ความรู้ครูอาสาที่โคราชคะ ขอความกรุณาอาจารย์ส่งคู่มือการนิเทศและตัวอย่างแผนการนิเทศมาให้ด้วยนะคะจะเป็นพระคุณอย่างสูง ขอบคุณคะ

  2. ประทับใจวิธีสอนการนิเทศที่โคราชของอาจารย์ขิงมากเลยคะขอขอบคุณท่านอาจารย์มากนะคะที่กรุณาพวกเราชาวครูอาสาคนเก่าคนแก่และขอความกรุณาให้อาจารย์ส่งคู่มือการนิเทศและเครื่องมือการนิเทศให้ด้วยนะคะ ขอบคุณค่ะ
    ครูกฤตพร คำนุ ครูอาสาสมัครฯกศน.อำเภอเมืองสุรินทร์

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s