พัฒนารูปแบบศูนย์การเรียนรู้ชุมชนเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต

book_icon3บทคัดย่อ
ชื่อเรื่อง พัฒนารูปแบบศูนย์การเรียนรู้ชุมชนเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต
ผู้ศึกษา  พจนีย์  สวัสดิ์รัตน์
ปีที่ศึกษาวิจัย  2550

 การศึกษาโครงการวิจัยและพัฒนารูปแบบศูนย์การเรียนรู้ชุมชนเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิตของบ้านหนองปิ้งไก่ หมู่  2 ตำบลนาบ่อคำ อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร มีวัตถุประสงค์ คือ
              1.) เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับศูนย์การเรียนชุมชนเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต
              2.) เพื่อพัฒนารูปแบบและกระบวนการจัดศูนย์การเรียนชุมชนเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต 
              3.) เพื่อศึกษาปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงาน การพัฒนาศูนย์การเรียนชุมชนเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต

                การวิจัยในครั้งนี้มีลักษณะวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) ศึกษารวบรวมองค์ความรู้ สัมภาษณ์เชิงลึก สังเกต ร่วมลงมือปฏิบัติกับกิจกรรมที่ทำให้เกิดกระบวนการเรียนในกลุ่มต่าง ๆ มีการจดบันทึกผลการเรียนรู้
                 การเก็บรวบรวมข้อมูล มีการสัมภาษณ์ประวัติหมู่บ้านจากภูมิปัญญาท้องถิ่น และร่วมกันจัดเวทีบ้าน เพื่อศึกษาความต้องการที่แท้จริงก่อนการจัดกิจกรรมที่เกิดกระบวนการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิต ซึ่งผลการจัดเวทีชาวบ้าน ปรากฏว่าสามารถจัดกลุ่มได้จำนวน 9 กลุ่ม ดังนี้ กลุ่มทอผ้าจากการย้อมสีจากธรรมชาติ กลุ่มกรอบรูปจากไม้สัก กลุ่มเยาวชน กลุ่มดนตรีไทย กลุ่มศิลปวัฒนธรรม  กลุ่มสมุนไพร กลุ่มทอพรมเช็ดเท้า กลุ่มสร้างปราสาท และกลุ่มจักสาน  ซึ่งในการดำเนินงานมีผลการจัดเวทีชาวบ้านดังนี้

                1. กลุ่มที่มีความก้าวหน้ามาก ได้แก่กลุ่มทอผ้าจากการย้อมสีจากธรรมชาติ กลุ่มกรอบรูปจากไม้สักจะพบว่ามีผู้นำกลุ่มที่เข้มแข็ง มีการแบ่งบทบาทที่ชัดเจน นำจุดเด่นที่เป็นภูมิปัญญาของกลุ่มมาใช้ รวมทั้งมีการวางเป้าหมายของกลุ่ม มีจุดรวมใจในการดำเนินงานของกลุ่ม และสามารถผลักดันให้เกิดกิจกรรมการเรียนรู้ต่อไปได้

                2. กลุ่มที่มีความก้าวหน้าระดับปานกลาง ได้แก่กลุ่มเยาวชน กลุ่มดนตรีไทยจะพบว่ากลุ่มค่อย ๆ ก่อตัว โดยมีผู้นำที่ไม่เป็นทางการ เป็นความต้องการที่แท้จริงของกลุ่มจึงได้มีการประสานงานกับครูศูนย์การเรียนชุมชนให้เกิดกิจกรรมการเรียนรู้  โดยมีกลุ่มที่เข้มแข็งเป็นพี่เลี้ยงให้คำปรึกษา ยังไม่มีการวางเป้าหมายของกลุ่ม และจุดมุ่งหมายของกลุ่ม

                 กลุ่มที่มีความก้าวหน้าระดับพอใช้  ได้แก่กลุ่มศิลปวัฒนธรรม  กลุ่มสมุนไพร กลุ่มทอพรมเช็ดเท้า กลุ่มสร้างปราสาท และกลุ่มจักสาน พบว่ากลุ่มเหล่านี้มีปัญหาในการรวมกลุ่ม ไม่มีผู้นำกลุ่ม มีปัญหาด้านสุขภาพของสมาชิกกลุ่ม ทำให้กระบวนการเรียนรู้ไม่เป็นไปตามความต้องการ

                จากการศึกษาและพัฒนารูปแบบศูนย์การเรียนรู้ชุมชนตำบลเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต บ้านหนองปิ้งไก่ เป็นการจัดกระบวนการเรียนรู้ไป ศึกษาและพัฒนาไปในกิจกรรมในกลุ่มพัฒนาอาชีพต่าง ๆ การจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน และการจัดการศึกษาตามอัธยาศัย ในรูปแบบที่หลากหลาย พบว่า การจัดกิจกรรมใด ๆ ควรเกิดจากการทำเวทีชาวบ้านให้บ่อยครั้ง ศึกษาความต้องการที่แท้จริงและเป็นประโยชน์ต่อวิถีชีวิตของชุมชน ซึ่งศูนย์การเรียนรู้ชุมชนเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิตที่ยั่งยืน ประกอบด้วย

                1. กลุ่มเป้าหมายต้องเป็นทุกคนในชุมชน เช่น  เด็ก เยาวชน กลุ่มอาชีพต่าง ๆ ผู้นำชุมชน และผู้สูงอายุ เพื่อว่าแต่ละกลุ่มมีสมาชิกที่หลากหลายจะทำให้เกิดการบ่มเพาะต้นกล้ารักในอาชีพ ศิลปะ รักท้องถิ่นของชุมชน และยังทำให้ไม่มีช่องว่างระหว่างวัย เชื่อมสายใยซึ่งกันและกันของคนในชุมชน นอกจากนี้กลุ่มเยาวชนยังสามารถช่วยเหลือกลุ่มในการจัดทำบัญชี การใช้เทคโนโลยี ทำให้ทุกคนในศูนย์การเรียนรู้ตลอดชีวิตมีความสุขในการทำงาน มีคุณค่าในกลุ่ม ชีวิตมีความหมาย

                2. ครูผู้ให้คำแนะนำ (Facilitator) ซึ่งทำหน้าที่ให้คำแนะนำในทุกเรื่องของผู้เรียน มีความคุ้นเคย เข้าใจผู้เรียนอย่างใกล้ชิด ดูแลและช่วยเหลือผู้เรียนในทุกคำตอบที่อยากรู้ กระตุ้นให้เกิดการใฝ่รู้ใฝ่เรียน พร้อมทั้งทั้งต้องมีบทเรียนร่วมกับทุกคน ทุกกลุ่มเป้าหมาย

               3. การจัดกิจกรรมหรือกระบวนการเรียนรู้ต้องมีขั้นตอนที่ชัดเจน กลุ่มมีการวางแผนการดำเนินงาน ครูประสานต่อยอด และมีการเรียนรู้ร่วมกัน ซึ่งกิจกรรมต้องหลากหลาย ไม่ยึดติดกับอาคารสถานที่ กิจกรรมที่ดีต้องเป็นส่วนที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการเรียนรู้ได้ในวิถีชีวิต

                4. ครูจัดกระบวนการเรียนรู้ในกลุ่มและส่งเสริมการพัฒนาไปสู่แหล่งการเรียนรู้ของชุมชนโดยสามารถส่งเสริมในลักษณะ ดังนี้
                      4.1. ส่งเสริมการเรียนรู้รายบุคคล โดยการพูดคุย ชวนคิด นำสื่อวิดิทัศน์มาให้ชม ร่วมคิด ปรึกษาหารือ สร้างกระบวนการ“คิดเป็น”ให้แก่ผู้เรียน
                       4.2. จัดให้มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันในกลุ่ม เครือข่ายอาชีพเดียวกัน
                       4.3. การจัดไปศึกษาดูงาน โดยมีการวางแผนการเรียนรู้อย่างเป็นระบบร่วมกัน
                       4.4. มีการบันทึกผลการเรียนร่วมกันระหว่างครูและผู้เรียนเพื่อการวิเคราะห์ร่วมกัน

                5. หน่วยงานทั้งภาครัฐและภาคเอกชนมีการทำงานเชิงบูรณาการ(Intergration)  ทุกภารกิจเป็นหน้าที่ของทุกหน่วยงาน ซึ่งอาจมิใช่หน้าที่โดยตรง แต่ควรมีการประสาน ส่งต่อ กิจกรรมใดที่ก็ตามที่เกินกำลังความสามารถ มีประสานภาคีเครือข่ายร่วมด้วยช่วยกันพัฒนากลุ่มให้มีการเรียนรู้ ซึ่งมิต้องรอว่าไม่ใช่หน้าที่ของหน่วยงานของตนเอง แต่ทำอย่างไรจึงจะประสานประโยชน์ต่อชาวบ้านให้เกิดสูงสุด

                ดังนั้น ศูนย์การเรียนรู้ชุมชนเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิตที่ยั่งยืน ควรมีการจัดกิจกรรมในกระบวนการเรียนรู้ที่เกี่ยวพันกับวิถีชีวิต เติมเต็มการดำเนินชีวิตสอดคล้องกับบริบทของชุมชน เป็นการเสริมฐานคิดให้มีความมั่นคง และยังประโยชน์ต่อการศึกษาด้วย จะทำให้ชีวิตมีความหมายในการศึกษาอย่างแท้จริง

***********************

12 thoughts on “พัฒนารูปแบบศูนย์การเรียนรู้ชุมชนเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต

  1. 1. ท่านคิดว่าระหว่างการทำงานพัฒนาชุมชน ควรพัฒนาให้ชาวบ้านเกิดการเรียนรู้เรื่องใดบ้าง เพราะอะไรอธิบายมาห้าข้อ พร้อมยกกรณีชุมชนตัวอย่าง

    2. ตัวชี้วัดว่าการพัฒนาชุมชนจะเกิดความยั่งยืนหรือไม่นั้น สามารถสังเกตและพิจารณาได้จากอะไรบ้าง เพราะเหตุใดอธิบายมาห้าข้อ พร้อมยกตัวอย่างประกอบ

  2. สวัสดีครับอาจารย์ ตอนนี้ผมเรียน ป.โท ทางการบริหารการศึกษา ไม่ณุ้จะทำสารนิพนธ์เรื่องอะไร อาจารย์พอจะมีแนวทางให้ผมบ้างได้ไหมครับ รบกวนส่งมาทางเมลล์ผมก็ได้นะครับ
    จะขอบพระคุณอย่างมากๆครับ

    • เรียน คุณ Jee ที่เคารพ
      การให้คำแนะนำเรื่องหัวข้อวิทยานิพนธ์ ดิฉันคงต้องขอข้อมูลว่า คุณ Jee ทำงานอยู่ในหน่วยงานไหน (กศน. อาชีว สพฐ) เพราะการทำวิทยานิพนธ์ควรเป็นเรื่อง ที่เรามีความรู้ และประสบการณ์ในเรื่องที่จะศึกษา และประการสำคัญการศึกษาเป็นเรื่องเดียวกับการทำงาน ผลการศึกษาต้องสามารถนำไปใช้ในการพัฒนางาน พัฒนาวิชาชีพ และพัฒนาตนเองได้ ตอนดิฉันเรียนปริญาโท ได้ทำวิทยานิพนธ์เรื่องการนิเทศการศึกษาภายในและแนวทางการนำไปใช้ในศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนจังหวัด (วิธีศึกษาใช้เทคนิคเดลฟาย) ใช้เวลาศึกษานานมาก ชีวิตช่วงนั้นเป็นอะไรที่ลำบากมาก หลังจากจบการศึกษาและมาทำงานจึงรู้ว่าประสบการณ์จากการทำวิทยานิพนธ์ สอนเราหลายอย่าง เช่นความอดทน การรอคอย การศึกษาด้วยตนเอง การเขียน การทำวิยานิพนธ์ ต้องมั่นไปพบอาจารย์ที่ปรึกษา ถ้าหัวข้อวิทยานิพนธ์ในเชิงบริหาร เช่น การบริหารโดยใช้โรงเรียนเป็นฐาน การบริหารสถานศึกษาให้เป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้ การพัฒนาระบบประกันคุณภาพภายในสถานศึกษา การจัดการความรู้ในสถานศึกษา การพัฒนาคุณธรรมจริยธรรมผู้เรียน การพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษา การพัฒนาระบบดูแลช่วยเหลือผู้เรียน เป็นต้น ถ้าต้องการให้ข้อมูลเพิ่ม ส่งมาได้ที่ anchalee@nfe.go.th ค่ะ
      อาจารย์ขิง

      • ขอบพระคุณอาจารย์มากๆเลยครับที่ตอบกลับมาถึงผมครับ ตอนนี้ผมทำงานอยู่ที่ กศร.อำเภอสองแคว จังหวัดน่านครับ อยากทำเกี่ยวกับแหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิดครับ

      • เรียน อาจารย์ Jee ที่เคารพ
        หัวข้องานวิจัยเกี่ยวกับแหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิต ขึ้นอยู่กับรูปแบบการวิจัย เช่นการวิจัยเชิงสำรวจ การวิยเชิงคุณภาพ ดิฉันจะเสนอหัวข้อวิจัยไปรวม ๆ กันนะคะ
        – การศึกษาสภาพแหล่งเรียนรู้ที่ส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตในชุมชน อำเภอสองแคว จังหวัดน่าน
        -การศึกษารูปแบบการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ในแหล่งเรียนรู่ของชุมชนอำเภอสองแคว จังหวัดน่าน
        – การพัฒนาแหล่งเรียนรู้ในชุมชนแบบมีส่วนร่วม อำเภอสองแคว จังหวัดน่าน
        ไม่ทราบว่าพอจะไปได้ไหมค่ะ

        อาจารย์ขิง

  3. เรียน อาจารย์ที่เคารพ
    ดิฉันกำลังศึกษา ป.โท จะทำการวิจัยเรื่องการพัฒนา กศน. ตำบล เป็นแหล่งเรียนรู้ราคาถูกประจำตำบล แต่มีความรู้เรื่องการวิจัยน้อยมาก อยากจะขอความเห็นอาจารย์ว่าทำได้หรือไม่ มีตัวอย่างเกี่ยวกับเรื่องนี้หรือเปล่า ขอบพระคุณอาจารย์มากค่ะ

    • เรียน คุณ nittayaphon ที่เคารพ
      งานวิจัยเกี่ยว กับ กศน.ตำบล เป็นเรื่องที่น่าสนใจและสามารถนำมาศึกษาได้หลายหัวข้อ เช่น การศึกษารูปแบบ กศน. ตำบล การพัฒนารูปแบบการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ของ กศน.ตำบล การระดมทรัพยากรทางการศึกษามาใช้ในการพัฒนา กศน. ตำบล การศึกษารูปแบบการพัฒนาเครือข่ายการจัด กศน.ของ กศน.ตำบล ถ้าอาจารย์สนใจหัวข้อใด หรือมีหัวข้อวิจัยอื่น ๆ เข้ามาคุยกันอีกนะคะ
      อาจารย์ขิง

      • ตอนนี้ได้ทำเรื่อง แนวทางการพัฒนา กศน. ตำบล ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ที่สอดคล้องกับความต้องการของชุมชน เพื่อจัดส่งเป็นค้นคว้าอิสระ ระดับ ป.โท แต่เมื่อเขียนความเป็นมาและปัญหาแล้ว รู้สึกว่ายังไม่ดีพอ อาจารย์พอมีข้อแนะนำบ้างไหมคะ ขอบพระคุณอาจารย์มากที่ให้คำแนะนำ

  4. สวัสดีครับ อาจารย์อัญชลี

    อ่านงานวิจัยแบบคร่าวเรื่องของ การเรียนรู้ตลอดชีวิต ในชุมชนแล้ว สนใจน่ะครับ

    อาจารย์มบทความที่เป็นแนวคิดของการเรียนรู้ตลอดชีวิตมั้ยครับ ว่าต้องมีแนวคิดอย่างไร

    อยากศึกษาดูน่ะครับ

    ถ้าไม่เป็นการรบกวนจนเกินไป ขอความกรุณาอาจารย์ส่งเข้า e-mail ผมได้มั้ยครับ
    new_000007@hotmail.com

    หรืออย่างไรแล้ว ผมจะมาติดตามในหน้านี้อีกทีครับ

    ขอบคุณครับ

  5. เรียน ท่านอาจารย์ที่เคารพ
    ดิฉันกำลังศึกษาระดับ ป.โท กำลังค้นหาข้อมูลเพื่อปรับเค้าโครงวิทยานิพนธ์เรื่องสภาพและความต้องการพัฒนาตนเองของครู กศน.ตำบล จึงขอเรียนปรึกษาแหล่งข้อมูลเพื่อศึกษาเนื้อหาเกี่ยวกับครู กศน.ตำบลเพิ่มเติมจากท่านอาจารย์ ขอขอบพระคุณล่วงหน้ามา ณ ที่นี้
    ด้วยความเคารพ

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s