การวิจัย : แนวทางพัฒนาการมีส่วนร่วมจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชน อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย

ชื่อเรื่องการวิจัย: แนวทางพัฒนาการมีส่วนร่วมจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชน อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย

ผู้วิจัย:  นายณรงค์ อภิธนัง   ผู้อำนวยการ กศน.อำเภอแม่จัน

ปีที่วิจัย:  ปีการศึกษา 2551

อาจารย์ที่ปรึกษา:  อัญชลี  ธรรมะวิธีกุล   ศึกษานิเทศก์เชี่ยวชาญ   

            การวิจัยครั้งนี้  มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางพัฒนาการมีส่วนร่วมจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชนอำเภอแม่จัน  จังหวัดเชียงราย การดำเนินการวิจัยมี 2 ขั้นตอน ดังนี้

            ขั้นตอนที่ 1  การวิเคราะห์แนวทางการมีส่วนร่วมจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชน อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย  ดำเนินการโดย
          1) ศึกษาสำรวจปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับแนวทางพัฒนาการมีส่วนร่วมจัดการศึกษาของ ศูนย์การเรียนชุมชนอำเภอแม่จัน  จังหวัดเชียงราย  เป็นการวิจัยภาคสนาม (Field research)
          2) วิเคราะห์แนวทางพัฒนาการมีส่วนร่วมจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชน  อำเภอแม่จัน  จังหวัดเชียงราย และปัจจัยที่เกี่ยวข้อง พื้นที่ที่ศึกษา คือ  ศูนย์การเรียนชุมชนประจำตำบล 6 แห่ง ได้แก่ศูนย์การเรียนชุมชน ตำบลแม่จัน ตำบลป่าซาง ตำบลศรีค้ำ ตำบลแม่คำ  ตำบลสันทราย  ตำบลป่าตึงและศูนย์การเรียนชุมชนสำหรับชาวไทยภูเขาแม่ฟ้าหลวงบ้านหล่อโย  1 แห่ง การวิจัยภาคสนามใช้การวิจัยแบบผสมผสาน(Mixed Methodology) เชิงคุณภาพ เชิงปริมาณ  การรวบรวมข้อมูล โดยสัมภาษณ์เจาะลึก  (In – depth Interview) สนทนากลุ่ม (Focus – Group Discussion) และสังเกตแบบมีส่วนร่วม (Participant Observation)  เครื่องมือเครื่องมือการวิจัย ได้แก่ แบบสอบถาม  ประเด็นการสนทนา ประเด็นการสัมภาษณ์ แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม และแบบบันทึกการสังเกตแบบมีส่วนร่วมจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชนอำเภอแม่จัน  จังหวัดเชียงราย

             ผลการวิเคราะห์ข้อมูลพบว่าแนวทางการมีส่วนร่วม  มี 5 ขั้นตอน ดังนี้

            ขั้นรับรู้  (Inform)  เป็นกระบวนการมีส่วนร่วมเข้าถึงการรับรู้ข่าวสารข้อมูลต่างๆทุกด้านของศูนย์การเรียนชุมชน  สู่ประชาชน  เช่นการให้ข่าวสารทางวิทยุชุมชน  การกระจายเสียงตามสายในชุมชน ป้ายปิดประกาศ  จัดนิทรรศการ การให้ข้อมูลผ่านเว็บไซด์  รวมทั้งการให้ข้อมูลข่าวสารของศูนย์การเรียนชุมชน จาก คณะกรรมการศูนย์การเรียนชุมชน  อาสาสมัคร  กศน. สู่ชาวบ้าน  และชาวบ้าน  สู่ชาวบ้าน  ในลักษณะปากต่อปาก  ถือเป็นการมีส่วนร่วมของประชาชนในระดับต่ำที่สุด แต่สำคัญที่สุด  เพราะเป็นก้าวแรกของการที่ราชการให้โอกาสประชาชนเข้าสู่กระบวนการมีส่วนร่วม

            ขั้นรับฟังความคิดเห็น  (Consult) เป็นกระบวนการให้โอกาสประชาชนมีส่วนร่วมในการร่วมคิดเพื่อสะท้อนข้อมูล  ข้อเท็จจริง เกี่ยวกับสภาพและปัญหาต่าง ๆ ของชุมชน โดยเปิดเวทีชุมชนให้ประชาชนได้ร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ปัญหาของชุมชน  

            ขั้นเกี่ยวข้อง (Involve) เป็นกระบวนการเวทีชุมชนที่ประชาชนมีส่วนร่วมเสนอแนะแนวทางแก้ปัญหาด้วยการออกแบบการจัดการเรียนรู้ กศน.ในรูปแบบแม่จันโมเดล  เพื่อนำไปใช้ในการจัดการศึกษา กศน. ของศูนย์การเรียนชุมชนให้แก่ประชาชน

            ขั้นความร่วมมือ (Collaborate) เป็นกระบวนการเวทีชุมชนที่ประชาชน องค์กรในชุมชนทั้งภาครัฐและเอกชนร่วมตัดสินใจออกแบบหลักสูตรการเรียนรู้ของโรงเรียนเกษตรกร  และร่วมเรียนรู้เพื่อแก้ไขปัญหาชีวิตของชาวนาที่เดือดร้อน  เรียนรู้หลักสูตรเรียนรู้การทำนาที่ลดต้นทุน  และเพิ่มผลผลิตข้าวด้วยเกษตรอินทรีย์  ร่วมเรียนรู้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นซึ่งเป็นภาคีเครือข่ายร่วมสร้างผลิตภัณฑ์ของตนเองโดยไม่พึ่งพาโรงสีข้าว  แต่ระดมทรัพยากรชุมชนสร้างโรงสีชุมชน  และเรียนรู้การกำหนดราคาข้าวขึ้นเองโดยเปิดตลาดชุมชนข้าวกล้องอินทรีย์เป็นผลิตภัณฑ์  OTOPของ ชุมชน  เช่นที่บ้านแม่คำ ได้รวมกลุ่มเป็นกลุ่มวิสาหกิจข้าวกล้องอินทรีย์ชุมชน

             ขั้นเสริมอำนาจประชาชน (Empower) เป็นขั้นที่ให้ประชาชนมีบทบาทในระดับสูงสุด คือให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการควบคุมคุณภาพการจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชน  ด้วยการ ให้คณะกรรมการศูนย์การเรียนชุมชนร่วมประเมินคุณภาพการศึกษาตามระบบประกันคุณภาพการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชน

             ขั้นตอนที่ 2 การพัฒนาแนวทางการมีส่วนร่วมจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชน อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย  ได้นำแนวทางพัฒนาการมีส่วนร่วมจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชนไปทดลองใช้โดยนำไปปฏิบัติจริงในศูนย์การเรียนชุมชน  6  แห่ง  และ 1 ศูนย์การเรียนชุมชนสำหรับชาวไทยภูเขา แม่ฟ้าหลวง ตลอดภาคเรียน ในภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2551

             กลุ่มตัวอย่าง  ที่ในการศึกษามีจำนวน 270 คน แบ่งเป็น 3 ประเภท คือ
            1) ผู้นำชุมชนประกอบด้วย กำนัน 6  คน ผู้ใหญ่บ้าน  58  คน สมาชิก อบต 113  คน  รวม 177  คน
            2) ผู้มีบทบาทจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชนประกอบด้วย ครูประจำศูนย์การเรียนชุมชน  10  คน ครูประจำกลุ่ม  15 คน รวม 25 คน
            3) ผู้มีบทบาทสนับสนุนการจัดการศึกษา ของ ศูนย์การเรียนชุมชน ประกอบด้วย เจ้าอาวาสวัดที่มีศูนย์การเรียนชุมชนตั้งอยู่ 7 รูป คณะกรรมการศูนย์การเรียนชุมชน 55 คน ตัวแทนผู้รับบริการการศึกษาจากศูนย์การเรียนชุมชน ได้แก่ ประธานนักศึกษา  6  คน รวม 68 คน 

            การเลือกกลุ่มตัวอย่าง  ใช้วิธีการเลือกแบบเจาะจง  (Purposive Sampling)  เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย 
            1) แบบสอบถามเกี่ยวกับแนวทางการพัฒนาการมีส่วนร่วมการจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชน อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย
            2) ประเด็นการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก เพื่อหาแนวทางการพัฒนาการมีส่วนร่วมจัดการศึกษา ของศูนย์การเรียนชุมชน อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย 
            3) ประเด็นการสนทนากลุ่มเพื่อหาแนวทางการพัฒนาการมีส่วนร่วมจัดการศึกษา ของศูนย์การเรียนชุมชน อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย

            การรวบรวมข้อมูล ดำเนินการโดย   
             1) รวบรวมข้อมูลแนวทางการมีส่วนร่วมจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชนอำเภอแม่จัน  จังหวัดเชียงราย ด้วย การสัมภาษณ์ข้อมูลบริบทชุมชน แบบเจาะลึกผู้ใหญ่บ้าน จำนวน 7   คน
             2) สอบถามกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 270  คน
             3)  สนทนากลุ่มและสัมภาษณ์แบบเจาะลึก กลุ่มตัวอย่าง  42  คน    
             4 ) สังเกตแบบมีส่วนร่วมโดยสังเกตสภาพทั่วไปของชุมชนและศูนย์ การเรียนชุมชน  ลักษณะการเรียนรู้ของคนในชุมชน  ในช่วงเวลาหลังสนทนากลุ่ม
              5) สนทนากลุ่มเพื่อสรุปผลการทดลองแนวทางพัฒนาการมีส่วนร่วมจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชน อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียราย      

            ผลการศึกษา  พบว่าแนวทางพัฒนาการ  มีส่วนร่วมจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชนอำเภอแม่จัน  จังหวัดเชียงราย  ประกอบด้วยกระบวนการ 5  ขั้นตอน  คือ

            ขั้นตอนที่ 1 การรับรู้ เป็นขั้นการร่วมรับรู้โดยศูนย์การเรียนชุมชนเผยแพร่ข่าวสารข้อมูลให้ชุมชนได้เข้าถึงรับรู้ข้อมูลข่าวสารทุกด้านด้วยวิธีการที่หลากหลายวิธี อย่างทั่วถึง และต่อเนื่อง
            ขั้นตอนที่ 2 การรับฟังความคิดเห็นเป็นขั้นการ ร่วมคิดโดยคณะกรรมการศูนย์การเรียนชุมชนร่วมกับ ครูประจำศูนย์การเรียนชุมชนเปิดเวทีชุมชนให้ประชาชน สะท้อนปัญหาและร่วมคิดหาแนวทางแก้ปัญหา
            ขั้นตอนที่ 3 การเกี่ยวข้องคือการร่วมออกแบบ โดยจัดเวทีชุมชนให้ประชาชนร่วมหาแนวทางแก้ไขปัญหาต่าง ๆของชุมชนด้วยการกำหนดรูปแบบการจัดการเรียนรู้ของศูนย์การเรียนชุมชน
            ขั้นตอนที่ 4 ความร่วมมือเป็นขั้นการร่วมเรียนรู้ในเวทีชุมชน ร่วมคิดออกแบบหลักสูตรการเรียนรู้ ในรูปแบบ การจัดการเรียนรู้ กศน.ของศูนย์การเรียนชุมชน และร่วมเรียนรู้เพื่อแก้ไขปัญหาของชุมชน  
            ขั้นตอนที่ 5 การเสริมอำนาจประชาชนเป็นขั้นการร่วมตรวจสอบคุณภาพโดยคณะกรรมการศูนย์การเรียนชุมชนเป็นตัวแทนชุมชนร่วมประเมินคุณภาพการศึกษาตามระบบประกันคุณภาพการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชน

            ปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วม จัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชน  อำเภอแม่จันประกอบด้วย  ปัจจัยภายในชุมชน คือ ผู้นำชุมชน  คณะกรรมการศูนย์การเรียนชุมชนและครูประจำศูนย์การเรียนชุมชน มีจิตสำนึกในความรับผิดชอบต่อชุมชน  คนในชุมชนได้รับการพัฒนาให้มีความรู้พื้นฐานและมีจิตสำนึกต่อการยึดประโยชน์ของส่วนรวม  และ ปัจจัยภายนอก คือผู้อำนวยการศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอมีจิตสำนึกและมีกระบวนทัศน์ในการที่จะเสริมสร้างการมีส่วนร่วมจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชนอำเภอแม่จัน

 ************************

4 thoughts on “การวิจัย : แนวทางพัฒนาการมีส่วนร่วมจัดการศึกษาของศูนย์การเรียนชุมชน อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย

  1. ท่าน ศน.ขิง ที่เคารพ รัก อย่างยิ่ง
    ขอบคุณที่อนุเคราะห์ให้ศิษย์ กศน. ได้มีช่องทางในการเรียนรู้โดยเฉพาะผอ.อำเภอตัวน้อยนิดอย่างปิ่น คนส่วนใหญ่มักคิดว่าผอ.กศน.อำเภอเก่งแล้ว จริงๆ แล้วเราเหมื่อนกบในกะลา คำว่างานวิจัยเกี่ยวกับการบริหารยังไม่รู้จักเลย กำหนดปัญหาก็ไม่ได้ ตั้งชื่อเรื่องก็ไม่ได้เรื่อง ท่านอุตส่าห์หาตัวอย่างมาให้คงทำให้หลายคนร้องอ้อ…ส่วนตัวปิ่นกำลังพยายามฆ่าเจ้าตัวพลัดวันประกันพรุ่งอยู่ค่ะ
    รักเคารพอย่างยิ่ง
    ปิ่น กำแพงเพชร

  2. กราบเรียนท่านอาจารย์ ขิง ที่เคารพอย่างยิ่ง
    เหนือคนมีคนเหนือผู้รู้มีวิญญูชน สรรพสิ่งใต้หล้านี้ย่อมเกื้อกูลกัน นี่คือดินแดนแห่งสวรรค์บนแผ่นดิน
    ด้วยปัจจัยแห่งพระคุณท่าน อาจารย์ก่อเป็นพลังผลักดันงานวิจัยนี้สำเร็จและสมบูรณ์ได้ในที่สุด ในความตระหนักนี้ผมขอสึบสานปณิธานท่านอาจารย์ต่อไปโดยขอนำผลงานวิจัยต่อยอดสู่การปฏิบัติ(Implementation Approach)ในบริบท กศน.ตำบล “การพัฒนารูปแบบการศึกษาตลอดชีวิตของกศน.ตำบล”
    ขอขอบพระคุณเป็นอย่างสูง
    ฌรงค์ อภิธนัง

    • เรียน ผอ.ณรงค์ อภิธนัง ที่เคารพ
      พี่ขอแสดงความยินดีและชื่นชม ผอ. ที่มีอุดมการณ์อันสูงส่ง มีความมุ่งมั่น และนำองค์กรอย่างมีวิสัยทัศน์ จนประสบความสำเร็จเป็น “ผู้อำนวยการเชี่ยวชาญ” พี่ยังเป็นกำลังใจให้ ผอ.ทำงานวิชาการและงาน กศน.ในพื้นที่เหมือนเดิมค่ะ
      อาจารย์ขิง

  3. เรียน ท่านอาจารย์ขิงที่เคารพอย่างยิ่ง
    ไชโย ไชโย ไชโย ศิษย์ขอคารวะพระคุณอาจารย์ด้วยใจจริง ท้องมหาสมุทรที่เวิ้งว้างกว้างใหญ่ไพศาลเกินขอบเขตสายตามนุษย์ทั่วไปจะวัดได้ ดูจะแคบลงถ้ากล่าวถึงพระคุณท่านอาจารย์ขิง และผมยังยืนยันคำพูดเดิมที่ว่า ถ้าไม่มีท่านอาจารย์ผมไม่มีวันที่พบความสำเร็จเช่นวันนี้
    ขอขอบพระคุณท่านอาจารย์
    ณรงค์ อภิธนัง

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s